Μια πόλη κορυφαία με σημαντικό παρελθόν - παρόν - μέλλον

Το όνομα: Ο Πειραιάς είναι το πέρασμα, (περάω - πέρας - άπειρος) από το Αιγαίο στη Στερεά Ελλάδα. Στα παμπάλαια χρόνια ήταν με μεγάλη βραχονησίδα ανάμεσα στο Ακρωτήριο του σημερινού Αγ. Γεωργίου και του Φαλήρου.

Η θέση: Ο Πειραιάς βρίσκεται στο κέντρο της Ελλάδας αλλά και στο επίκεντρο της Μεσογείου. Μια ματιά στο χάρτη το επιβεβαιώνει. Τα δύο φυσικά λιμάνια του (Κανθάρου - Ζέας) είναι από τα πιο φυσικά στη Μεσόγειο.

Ο Θεμελιωτής: Θεμελιωτής - δημιουργός του Πειραιά είναι ο ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗΣ. Αυτός άλλαξε την ιστορία της Αθήνας και. ''έσυρε την πόλη από τους αγρούς προς τη θάλασσα''. Από γεωργική η Αθήνα έγινε ναυτική. Με τη ναυτική άλλωστε δύναμη ο Θεμιστοκλής στην διπλανή Σαλαμίνα, δεν έσωσε μόνο την Αθήνα και την Ελλάδα, αλλά ολόκληρη την Ευρώπη.

Η Ιστορία: Ακόμα και στην προϊστορία ο Πειραιάς είχε κατοικηθεί. Όμως μέχρι τα Μηδικά (490-430 π.Χ) ήταν το μεγαλύτερο λιμάνι, εκείνης της εποχής και απ'αυτό έλεγε ο Θουκυδίδης «επεισέρχεται τη πόλει (Αθήνα) εκ πάσης γης τα πάνα». Η Αθήνα με τον Πειραιά ήταν θαλασσοκράτειρα και ο δημοκρατικός πάντα Πειραιάς. Άνοιγε δρόμους για όλη την Ελλάδα και όλο τον τότε γνωστό κόσμο. Σημαντική ήταν η συμβολή του Πειραιά στην κατάλυση της τυραννίας των 30 τυράννων (403 π.Χ) από τον Θρασύβουλο. Με την κατάρρευση της Αθηναϊκής Ηγεμονίας και των μακρών τειχών του Θεμιστοκλή, καταρρέει κα η δόξα η ναυτική του Πειραιά, αλλά δεν σβήνει. Αναλαμπές ακμής έχουμε σ'όλα τα χρόνια που ακολούθησαν (Μακεδονικά, Ρωμαϊκά, Βυζαντινά) μέχρι την εποχή της Τουρκοκρατίας που έσβησε σχεδόν τελείως η ναυτιλιακή του ύπαρξη και κατάντησε ένα ασήμαντο χωριό με ελάχιστους κατοίκους. «Πόρτο Λεόνε» λεγόταν ο Πειραιάς κατά τους Βυζαντινούς χρόνους από ένα μεγάλο μαρμάρινο λιοντάρι που υπήρχε στην είσοδο του λιμανιού. Η ανασυγκρότηση του Πειραιά αρχίζει μετά την απελευθέρωση από τους Τούρκους το 1830.. Χιώτες, Μανιάτες Υδραίοι Κρητικοί, νησιώτες κ.α. έποικοι έρχονται στον Πειραιά. Το 1834 γίνεται πάλι το επίνειο της Αθήνας και το κορυφαίο εμπορικό και βιομηχανικό κέντρο της Ελλάδας. Η ανάπτυξη του Πειραιά συνδέεται με την Αθήνα με τον ηλεκτρικό σιδηρόδρομο και με πανελλήνιο σιδηροδρομικό δίκτυο (ΣΠΑΠ). Ιδρύονται μεγάλα βιομηχανικά και εμπορικά κέντρα. Γίνεται διεθνώς εμπορικός κα ναυτιλιακός κόμβος και ο πληθυσμός του Πειραιά φτάνει τους 200 κατοίκους της Τουρκοκρατίας στους 400 χιλιάδες στη δεκαετία του 1930-40. Μεγάλη συμφορά βρήκε τον Πειραιά με το βομβαρδισμό της 11 ης Ιανουαρίου 1944. Πολλοί εγκατέλειψαν και πάλι τον Πειραιά. Όμως μετά την απελευθέρωση από την Γερμανική κατοχή (1944) ο Πειραιάς ανακτά σιγά-σιγά την παλιά του δόξα και δυναμικότητα και σήμερα είναι το πρώτο λιμάνι της χώρας και το τρίτο της Μεσογείου. Μαγνήτης εξ'άλλου τουριστικής προβολής είναι το λιμάνι της Ζέας όπου υπήρχε (Ναυτικό μουσείο), το Πασαλιμάνι, το Μικρολίμανο (Τουρκολίμανο) η ακτή της Πειραϊκής, η Φρεαττύδα κ.α.

Πολιτιστική αξιολόγηση: Ο Πειραιάς έχει να επιδείξει:

• Το αρτιότερο οδικό δίκτυο. (Ιπποδάμεια ρυμοτομία).
• Τα Θεμιστόκλεια μακρά τείχη (οι βάσεις τους σώζονται).
• Τη Σκευοθήκη του Φίλωνος (ερείπια σώζονται).
• Τα νεώρεια (ερείπια σώζονται) και τους νεωσοίκους.
• Το αρχαίο θέατρο
• Πολλά και σπουδαία ευρήματα-αγάλματα-ανδριάντες-μνημεία (στο μουσείο του Πειραιά).
• Ερείπια-θεμέλια αρχαίων κτιρίων (Τερψιθέα).
• Τον τάφο του Θεμιστοκλή.

Κατά τους νεώτερους χρόνους 4 λαμπροί ναοί κοσμούν την είσοδο του λιμανιού που είναι και θύρα της Ελλάδας σήμερα:
Του Αγίου Νικολάου, του Αγίου Σπυρίδωνος (ο παλαιότερος), της Αγίας Τριάδος (Μητρόπολη) και του Αγίου Διονυσίου.

Θαυμάσιο και ίσως καλύτερο στην Ελλάδα είναι και το Δημοτικό θέατρο στην Πλατεία Κοραή. Πολλά είναι επίσης τα νεοκλασικά κτίρια που σώζονται ακόμα στον Πειραιά και έχουν κριθεί διατηρητέα. Όλες οι μεγάλες ναυτιλιακές, εμπορικές και βιομηχανικές εταιρίες έχουν τη βάση τους στον Πειραιά και η επιβατική και εμπορική κίνηση με τα υπερσύγχρονα πλοία προς όλα τα μέρη της Ελλάδας και του κόσμου δίδουν μεγάλη αίγλη στον Πειραιά, που είναι και συμπρωτεύουσα, αφού εδώ εδρεύει το υπουργείο εμπορικής ναυτιλίας. Σήμα κατατεθέν άλλοτε ήταν το παλαιό Δημαρχείο που γκρεμίστηκε. Το 1930 ιδρύθηκε ο ονομαστός Ο.Λ.Π (Οργανισμός Λιμένος Πειραιώς). Αλλά και από εκπαιδευτική και καλλιτεχνική πλευρά ο Πειραιάς έχει να επιδείξει σπουδαία στοιχεία. Το βεάκειο θέατρο του λόφου του προφήτη Ηλία., το Πανεπιστήμιο, σύγχρονα ιδιωτικά εκπαιδευτήρια, σύγχρονα εμπορικά καταστήματα, το Τζάννειο και το αντικαρκινικό νοσοκομείο (Μεταξά) κ.ά.

Το ανθρώπινο δυναμικό: Ο Πειραιάς δεν έχασε το πρόσωπό του το ανθρώπινο. Δεν φόρεσε προσωπείο. Είναι η πόλη του τίμιου μόχθου και της ανθρωπιάς, είναι μια κυψέλη εργασίας και προσφοράς στον πολιτισμό, στην οικονομία, στη σύγχρονη ιστορία. Είναι η πόλη της ναυτοσύνης, αλλά και της πνευματικής προσφοράς. Ο Πειραιάς είναι μία σύγχρονη Ευρωπαϊκή πόλη που διατηρεί όμως και την παλιά ελληνική παράδοση και αρχοντιά του. Οι σύγχρονοι Πειραιώτες είναι υπερήφανοι για την ιστορική και λαμπρή πόλη τους. Άλλωστε ο Πειραιάς είναι η γενέτειρα πόλη πολλών μεγάλων σπουδαίων ανθρώπων, ανδρών και γυναικών που έπαιξαν ρόλους πρωταγωνιστικούς σε όλους τους τομείς και την ιεραρχία της νεότερης ελληνικής ιστορικής, πολιτικής και πολιτιστικής πορείας. Συγγραφείς, ποιητές, επιστήμονες, Ακαδημαϊκοί, ακόμη και πρωθυπουργοί έχουν ιδιαίτερη πατρίδα τον Πειραιά. Σπουδαίοι πολιτιστικοί οργανισμοί του Πειραιά είναι:

Ο Πειραϊκός σύνδεσμος, ο όμιλος Πειραιά για τη διάδοση της Ελληνικής γλώσσας, η φιλολογική στέγη, ο φυσιολατρικός όμιλος «Ζήνων», η εταιρία γραμμάτων και τεχνών, «Ο ΦΙΛΩΝ», «το σπίτι της Ευρώπης» κ.α. Ο Πειραιάς του ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗ ξαναβρίσκει σήμερα την παλιά του αίγλη και δόξα ως Πανελλήνιο κέντρο ναυτιλίας, βιομηχανίας, εμπορίου αλλά και τέχνης, επιστήμης, πολιτισμού. Χρέος του κάθε Πειραιώτη είναι να συμβάλει από τη θέση του όσο μπορεί περισσότερο στο ανέβασμα αυτού του σύγχρονου Πειραιά.